Agora ateńska

Jedno z nielicznych skupisk zieleni. niesamowity kontrast starożytności (zdjęcie przedstawia zrekonstruowaną świątynię Hefaistosa) i nowoczesności. Miejsce ciągle stanowiące teren wykopalisk. Zachowało się bardzo dużo elementów z okresu rzymskiego, które sukcesywnie po rekonstrukcji przenoszone są do muzeum.

          Okres wakacji rozpoczęty, także przyda się napisać coś związanego z miastami, w których bywamy w tym czasie.

Stolica Grecji - Ateny

Konkretnie tematem na dziś będzie:

 AGORA ATEŃSKA

Agorá jest położona u stóp północnego muru Akropolu. Tu zrodziła się filozofia (umiłowanie mądrości i swobodna wymiana myśli) i polityka (w dzisiejszym rozumieniu tego słowa). Tu mieszkał, był sądzony i zmarł Sokrates.

Słowo "agora" oznacza w języku greckim wiec, zgromadzenie. Mianem tym określano również miejsce, na którym w polis greckim spotykali się obywatele. Początkowo zbierali się oni, aby wysłuchać poleceń i woli władz, natomiast z czasem zyskali prawo do wypowiadania się, a nawet do podejmowania decyzji. Agora w Atenach początkowo również była tylko miejscem spotkań. Później zaczęła się przekształcać w centralny plac miasta zaprojektowany na planie prostokąta, przez który ukośnie przebiegała "święta droga" będąca trasą procesji panatenajskiej. Plac ten spełniał funkcje polityczne, religijne oraz handlowe.

Agorá ateńska była placem targowym i miejscem zgromadzeń. Było to serce starożytnych Aten - "dolnego miasta". Agorá miała kształt czworokąta o wymiarach 120x120 metrów. Usytuowano na niej świątynie, biblioteki i budynki użytku publicznego oraz pomniki herosów. Charakterystycznymi budowlami były stoa, czyli zadaszone kolumnady, które chroniły przed deszczem lub słońcem. Tutaj przekupki sprzedawały codziennie swoje towary. Odbywały się tu też liczne uroczystości.

1) Budynek sądu
2) Mennica
3) Studnia
4) Stoa południowa
5) Heliaia
6) Strategeion
7) Kolonos Agorajos
8) Tolos - świątynia, w której znajdował się klub spotkań 50 ateńskich radnych
9) Kamienie graniczne agory
10) Pomnik herosów eponimów
11) Stary buleuterion (Metroon) - archiwum państwowe
12) Nowy buleuterion
13) Hefajstejon (Świątynia Hefajstosa)
14) Świątynia Apollina Patroosa
15) Stoa Zeusa
16) Ołtarz Dwunastu Bogów - od tego miejsca starożytni Grecy mierzyli w swoim kraju wszystkie odległości
17) Stoa Królewska
18) Świątynia Afrodyty Urania
19) Stoa Hermesa
20) Stoa Poikile (Portyk Malowany) - tu nauczał mistrz stoików Zenon z Kition

W czasie wojen perskich agora ateńska, podobnie jak i prawie całe miasto, uległa zniszczeniu, a pomnik tyranobójców zabrany został do Sury. Jedynie buleuterion Kleistenesa zachowało się w dość dobrym stanie. W gruzach leżała świątynia Demetry i Apollina oraz sanktuarium Zeusa , nad którym szybko powstały sklepy i warsztat kowalski. Przez ponad tysiąc lat - od V w. p.n.e. do 580 roku Agorá stanowiła ośrodek życia handlowego i społecznego. W V i IV wieku p.n.e. odbywały się tutaj sądy skorupkowe (ostracyzm). Zabudowa niszczona była co najmniej pięć razy: w roku 480 p.n.e. przez Persów, w 86 r. p.n.e. przez Rzymian, w 267 r. n.e. przez plemię germańskie Herulów, w 580 r. przez Słowian i w roku 1930 przez archeologów, którzy wyburzyli cały kwartał w poszukiwaniu śladów starożytności. Obraz Agory, jaki widzimy obecnie, sięga najdalej do czasów rzymskich, pierwszej połowy I stulecia. Składają się na niego dwie budowle: od wschodu portyk Attalosa i od zachodu świątynia Hefajstosa.

Tolos ( 8 )

Wzniesiono na agorze na południe od buleuterionu, pierwszy po wojnach perskich budynek publiczny na agorze. Była to okrągła budowla(tholos) przeznaczona dla prytanów, toteż oficjalnie toteż oficjalnie nazywano ją prytanejon. Tolos był również miejscem kultu ,a zachowane dwa cylindryczne bloki porosowe są najprawdopodobniej pozostałością ołtarza. W odległości 15m na wschód od Tolosu znajduje się wyznaczający kraniec Agory kamień graniczny z napisem „Jestem kamieniem granicznym Agory” (ok 500r p.n.e.) Celem było rozgraniczenie części mieszkalnej od sakralnej, państwowej miasta.

Portyk Atollosa (14)

Portyk Attalosa (Stoa Attalosa) to dwupoziomowa budowla o długości 116 m, służąca jako skład towarów. Podobne stoa otaczały Agorę ze wszystkich czterech stron. Dzisiejsza stoa jest rekonstrukcją budynku ufundowanego przez Herodesa Attyka w II wieku p.n.e., wykonaną w latach 50-tych XX ubiegłego stulecia. Wewnątrz znajduje się Muzeum Agory, a w nim m.in. sławna "Uskrzydlona Nike" z IV wieku p.n.e.

Świątynia Hefajstosa ( Hefajstejon) (13)

Świątynia Hefajstosa (Hefajstejon), zwana niewłaściwie Tezejonem jest w dużym stopniu autentyczna i jest najlepiej zachowaną ze wszystkich świątyń w Grecji. Pochodzi z drugiej połowy V w. p.n.e. (428). Pierwsza grecka świątynia zbudowana z marmuru. Uniknęła losu innych antycznych budowli z tego względu, że mieścił się tu od czasów bizantyjskich do roku 1834 kościół św. Jerzego. Wnętrze świątyni, które niegdyś zdobiły posągi Hefajstosa i Ateny, otaczają 34 kolumny doryckie. Na zewnątrz świątynię zdobi fryz z płaskorzeźbami ukazującymi czyny Heraklesa i Tezeusza (stąd nazwa Tezejon).

Stoa Poikile (Portyk Malowany) (20)

 Jedną z najsłynniejszych budowli ateńskich jest Stoa Poikile, która została założona na północnej stronie agory (stoa ta stanowiła północną granicę agory). Niewątpliwie była ona zwrócona frontem do placu, a więc z pewnością jej podłużna oś była prostopadła do zachodniego boku agory, wzdłuż którego biegła prostolinijna droga w kierunku północno- południowym. Funkcja portyku była podwójna: stwarzał ochronę dla ruchu pieszego oraz stanowił artystyczny element architektonicznego wyposażenia agory, którego funkcję estetyczną podnosiły słynne malowidła Polygnota, Mikona i Panainosa, dzięki czemu Stoa Poikile stała się czymś w rodzaju monumentu narodowego.

Buleuterion (11)

Buleuterion był to budynek oparty na planie prostokąta, poprzedzony dziedzińcem z kolumnowymi gankami oraz portalem wejściowym, w którym odbywały się zebrania rady. Miał on układ amfiteatralny, a jego dach opierał się na kolumnach. Ruiny Buleuterionu przykrył rozbudowany w okresie hellenistycznym Metroon; wchłonął on również dawną, mieszczącą archiwa państwowe, świątynię Matki Bogów. Kształtu tego przybytku nie da się dziś odtworzyć. Buleuterion ten jednak musiał być bezpośrednio po wojnach perskich częściowo wyremontowany, ponieważ nowy gmach o podobnym przeznaczeniu zaczęto stawiać dopiero w V w. p. n. e. w innym miejscu, nieco wyżej na stokach wzgórza.

ruiny Buleuterionu (budynku rady) i prytaneionu, powyżej dorycka świątynia Hefajstosa

Funkcja gospodarcza i ciekawostki

Podstawą rozwoju funkcji ekonomicznej agory był rozwój rzemiosła i handlu. Jednym z najbardziej podstawowych artykułów sprzedawanych na agorze ateńskiej, było zboże pochodzące głównie z importu. Handel rybami rozpoczynał się rano na głos dzwonka i wkrótce po tym zapanowywał przy stoiskach największy tłok, gdyż każdy chciał nabyć ryby w jak najświeższym stanie. Ubożsi mieszkańcy zaopatrywali się najczęściej w mięso ośle, które było tańsze od wieprzowiny i mięsa wołowego i chętnie odwiedzali stoiska z niezbyt drogimi warzywami . Prawdopodobnie na agorze sprzedawano też przedmioty codziennego użytku (naczynia, łyżki, sita, grzebienie itp. oraz wełnę, skóry, wonne olejki i maście, „cudowne lekarstwa”, czy też wynalazki- „czarodziejskie pierścienie” i „palące zwierciadła”). Najprawdopodobniej na agorze odbywał się handel niewolnikami, których wystawiano nago na drewnianym podwyższeniu. W miastach o wysokiej gospodarce pieniężno- wymiennej, w których istniał tak rynek wewnętrzny, jak i zagraniczny szczególnie niezbędne były punkty wymiany pieniędzy.

Jak powstawały miasta?

Czynniki miastotwórcze, czyli jak powstawały miasta 

źródło: bridgeman art library

Warunki przyrodnicze 

Środowisko, w jakim miasto powstaje miało zawsze i nadal ma znaczenie dla budowniczych. Sprzyjające warunki życia ludzi. Położenie geograficzne, rzeźba terenu, dostępność do wody, klimat, urodzajność gleb, położenie względem tzw. otoczenia będącego siłą motoryczną rozwoju miast, np. :

• na szlakach handlowych (Wenecja, Poznań, Stargard Szczeciński, Krasnystaw),
• nad rzeką (Szczecin, Police, Kazimierz Dolny, Grudziądz, Bydgoszcz),
• nad jeziorem (Giecz, Baku, Meksyk),
• nad morzem (Aleksandria, Kopenhaga, Gdańsk, Gdynia, Świnoujście, Kołobrzeg, Nowy Jork) lub w niedalekiej odległości od morza (Londyn, Lubeka, Wolin, Elbląg, Szczecin, Police),
• na terenach rolniczych (Pyrzyce, Łowicz),
• w pobliżu kopalń (Wieliczka, Bochnia, Katowice, Polkowice, Częstochowa, Bełchatów, Złoty Stok) lub źródeł leczniczych (Kudowa-Zdrój, Świeradów-Zdrój),
• w miejscach strategicznych i wyznaczonych na zjazdy polityczne (Gdańsk, Toruń, Parczew, Lublin, Piotrków Trybunalski, Chartum)
• oraz na terenach dogodnych dla rozwoju zabudowy (Zakopane, Łódź, Szczecin)

Czynnik gospodarczy, handlowy i społeczny

Ma podłoże przyrodnicze, kształtuje zespół warunków gospodarczych. Handlowy, związany z położeniem miasta wzdłuż ważnych dróg, na skrzyżowaniach szlaków handlowych oraz na pograniczu stref o różnych typach gospodarki,

Warowność i komunikacja

Miasta powstawały na szlakach warownych (handlowe jak i strategiczne) : transport, rzeźba terenu, przełęcze. Sprzyjał również klimat, spływy, tereny suche. Dobre warunki obronne, możliwość kontrolowania bezpieczeństwa otaczających miasto terenów wiejskich. Względy komunikacyjne i powiązania transportowe związane z położeniem przy szlaku, drodze, w miejscu przeprawy przez rzekę, linii kolejowej, nad żeglowną rzeką, w miejscu nadającym się do zbudowania portu itp.

Czynnik obyczajowo - prawny 

Regulował życie prywatne. Dominowało prawo magdeburskie lub niemieckie. Miasta portowe zakładane były na prawie średzkim, chełmińskim, lubelskim. Regulowały wielkości działek, sposób zabudowy.Decyzja o charakterze politycznym, wyznaczająca konkretne miejsce lokalizacji, spełniające pożądane warunki. Atrakcje wypoczynkowe lub krajoznawcze przyczyniły się do powstania wielu znanych na świecie kąpielisk, ośrodków turystyki górskiej i uzdrowisk (np. Insbruck, Davos, Chamonix, Saint Tropez, Vichy, Grenoble, Lillehammer). Rozwój niektórych miast spowodował ruch pątniczy i pielgrzymkowy różnych wyznań odwiedzających sanktuaria i miejsca święte. Wiele miast rozwinęło się i zyskało znaczenie jako ośrodki życia artystycznego i umysłowego, co było konsekwencją istnienia ważnej wyższej uczelni lub szczególnie znaczącej placówki kulturalnej.

Kompozycja urbanistyczna

Jest to czynnik świadomy. wiąże się z modą, fascynacją danej epoki, np. Hippodamos (układ szachownicowy), cyrkulady ( miasta na planie koła). Jest ważna też siła oddziaływania potencjału lub grawitacji w strefie wpływu wielkich miast – czynnik aglomeracji i deglomeracji miast.

Genesis

Cześć! 

Witam na moim blogu!

Od pewnego czasu zastanawiałam się nad założeniem bloga.  Moje przemyślenia nie trwały długo, gdyż okres wakacji jest idealnym czasem, by stworzyć coś takiego, a przede wszystkim mieć czas, by poświęcić się blogowaniu.

Inspiracja

Przekopując internet w poszukiwaniu informacji na zajęcia, wpadłam na kilka stron, blogów poświęconych urbanistyce, jednak czegoś mi w nich brakowało. Były to strony ogólne, tłumaczące pojęcie urbanistyki lub blogi podróżnicze opisujące miasta jako takie. Stało się to dla mnie inspiracją do własnej twórczości. Uznałam, że założę bloga, który będzie połączeniem informacji związanych z urbanistyką, jak i samymi miastami. Chciałabym zawrzeć ważne detale związane z historią budowy miast oraz wieloma ciekawostkami z tym związanymi.

Teoretycznie

"Urbanistyka zajmuje się analizą struktur miejskich i na tej podstawie opracowuje koncepcje planistyczne. Zadania urbanistyki obejmują minimalizację konfliktów interesów użytkowników poszczególnych obiektów budowlanych i ochronę środowiska, zarówno przyrodniczego, jak i kulturowego." ( rzecze Wikipiedia) 

Tak, urbanistyka to nic innego jak planowanie przestrzeni, pustych terenów, aby wraz z innymi aspektami przestrzennymi tworzyły jedną całość.
Urbanistyka = powstawanie miast.

"Miasto– historycznie ukształtowana jednostka osadnicza charakteryzująca się dużą intensywnością zabudowy, małą ilością terenów rolniczych, ludnością pracującą poza rolnictwem (w przemyśle lub w usługach) prowadzącą miejski styl życia." ( rzecze Wikipedia)

Doszukując się pojęcia miasta natknęłam się na stwierdzenie podające najlepszą definicja „polis” porównującą do definicji armaty: "należy wziąć dziurę, owinąć ją szczelnie drutem i już mamy armatę. Na tej samej zasadzie miasto czy „polis” zaczyna się od dziury: forum czy agory; a cała reszta jest jedynie sposobem zabezpieczenia tej dziury i zakreślenia jej konturów."

Lub inaczej. Miasto to dwie warstwy : pozytywowa i negatywowa. Pierwsza - pełna, druga - pusta. Pełna jako architektura : budowle, zieleń, wartość materialna, a pusta to pustka, przestrzeń, powietrze. " Gdyby wziąć klocek – drewniany, bardzo, bardzo płaski, płaściuchny, i drzeworytnika, który by dłutem wybrał kaniony ulic i placów spłaszczone prostopadłościaniki, walce i inne geometryczne fanaberie, jako tę właśnie pustkę, to mielibyśmy obraz miasta w zmniejszeniu."

Jeszcze inaczej, perspektywicznie. Miasto to architektura i ludzie. Trochę zieleni, wsi. To ludzie tworzą miasto. Miasto jest tworzone dla ludzi. Od nich uzależniony jest duch miejsc, w którym się znajdują.

(Tomasz Sętowski, Księżycowe miasto)

Życzę wszystkim udanego weekendu!

Zapraszam do czytania i odwiedzania mojego bloga!

uważam za otwarty !